Pandemia COVID-19 spowodowała nie tylko kryzys zdrowotny, ale również poważne zakłócenia w funkcjonowaniu gospodarki. W odpowiedzi na te wyzwania państwo polskie uruchomiło szereg instrumentów pomocowych, w tym programy subwencji finansowych zarządzanych przez Polski Fundusz Rozwoju S.A. (PFR), znane jako Tarcza Finansowa PFR 1.0 i 2.0. Choć celem tych instrumentów było wsparcie przedsiębiorców dotkniętych skutkami pandemii, obecnie – kilka lat po zakończeniu programów – wiele firm otrzymuje wezwania do zwrotu części lub całości otrzymanych środków.
Celem niniejszego wpisu jest analiza podstaw prawnych roszczeń zgłaszanych przez PFR, identyfikacja kontrowersyjnych aspektów działań Funduszu oraz wskazanie możliwych środków obrony dostępnych dla przedsiębiorców.
Tarcze Finansowe PFR – założenia i charakter prawny
Tarcze Finansowe PFR zostały wdrożone jako element rządowej strategii mającej na celu ochronę miejsc pracy oraz stabilizację rynku pracy i finansów przedsiębiorstw w czasie pandemii. W ramach tych programów PFR wypłacił ok. 74 mld zł ponad 355 tysiącom firm.
Tarcze Finansowe PFR zostały wdrożone jako element rządowej strategii mającej na celu ochronę miejsc pracy oraz stabilizację rynku pracy i finansów przedsiębiorstw w czasie pandemii. W ramach tych programów PFR wypłacił ok. 74 mld zł ponad 355 tysiącom firm.
Pomoc miała formę warunkowej subwencji, uzależnionej od spełnienia określonych warunków – m.in. utrzymania zatrudnienia czy kontynuowania działalności gospodarczej. Po ich spełnieniu możliwe było częściowe lub całkowite umorzenie subwencji.
Subwencje były przyznawane na podstawie regulaminów programów, zatwierdzonych przez Komisję Europejską na mocy przepisów dotyczących pomocy publicznej (art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Regulaminy te stanowiły umowę cywilnoprawną zawieraną między przedsiębiorcą a PFR jako spółką prawa handlowego, co wyklucza stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
Wezwania do zwrotu – podstawy i praktyka
Od 2023 roku obserwuje się wzmożoną aktywność PFR w zakresie dochodzenia zwrotu wypłaconych subwencji. Według dostępnych danych, tysiące przedsiębiorstw otrzymały wezwania do dobrowolnego zwrotu części lub całości otrzymanych środków. W wielu przypadkach wezwania te są wstępem do postępowań sądowych, w których PFR pozywa beneficjentów programu.
Od 2023 roku obserwuje się wzmożoną aktywność PFR w zakresie dochodzenia zwrotu wypłaconych subwencji. Według dostępnych danych, tysiące przedsiębiorstw otrzymały wezwania do dobrowolnego zwrotu części lub całości otrzymanych środków. W wielu przypadkach wezwania te są wstępem do postępowań sądowych, w których PFR pozywa beneficjentów programu.
Wątpliwości budzą m.in. brak przejrzystości działań PFR, nieprecyzyjne uzasadnienia roszczeń, a także wątpliwa legalność działań podejmowanych po zakończeniu umowy subwencyjnej.
Obrona przed roszczeniami PFR (tarcza finasowa)
1. Przekroczenie zakresu kontroli po zakończeniu umowy
Zgodnie z regulaminami programów, kontrola mogła być prowadzona do czasu zakończenia umowy subwencyjnej (rozliczenia lub umorzenia). Działania PFR podejmowane po tym terminie mogą być interpretowane jako przekroczenie uprawnień wynikających z umowy oraz naruszenie zasady pewności prawa.
1. Przekroczenie zakresu kontroli po zakończeniu umowy
Zgodnie z regulaminami programów, kontrola mogła być prowadzona do czasu zakończenia umowy subwencyjnej (rozliczenia lub umorzenia). Działania PFR podejmowane po tym terminie mogą być interpretowane jako przekroczenie uprawnień wynikających z umowy oraz naruszenie zasady pewności prawa.
2. Nieprecyzyjne podstawy faktyczne roszczeń
Wezwania do zapłaty często nie zawierają jednoznacznego wskazania, które warunki umowy zostały rzekomo naruszone, w jakim czasie oraz na podstawie jakich dowodów. Takie braki utrudniają przedsiębiorcy skuteczną obronę.
Wezwania do zapłaty często nie zawierają jednoznacznego wskazania, które warunki umowy zostały rzekomo naruszone, w jakim czasie oraz na podstawie jakich dowodów. Takie braki utrudniają przedsiębiorcy skuteczną obronę.
3. Retroaktywna wykładnia przepisów i zmiana interpretacji
Wielu przedsiębiorców podnosi, że PFR formułuje swoje żądania w oparciu o wytyczne i interpretacje wydane już po zakończeniu programu, co może naruszać konstytucyjną zasadę niedziałania prawa wstecz (art. 2 Konstytucji RP) oraz ochrony praw nabytych.
Wielu przedsiębiorców podnosi, że PFR formułuje swoje żądania w oparciu o wytyczne i interpretacje wydane już po zakończeniu programu, co może naruszać konstytucyjną zasadę niedziałania prawa wstecz (art. 2 Konstytucji RP) oraz ochrony praw nabytych.
4. Brak uprawnień administracyjnych PFR
PFR jako spółka prawa handlowego nie posiada kompetencji organu administracji publicznej – nie może więc jednostronnie rozstrzygać o naruszeniu umowy ani wydawać wiążących decyzji. Dochodzenie roszczeń powinno odbywać się na zasadach ogólnych prawa cywilnego.
PFR jako spółka prawa handlowego nie posiada kompetencji organu administracji publicznej – nie może więc jednostronnie rozstrzygać o naruszeniu umowy ani wydawać wiążących decyzji. Dochodzenie roszczeń powinno odbywać się na zasadach ogólnych prawa cywilnego.
Roszczenia kierowane przez Polski Fundusz Rozwoju dotyczące zwrotu subwencji z tarcz antykryzysowych budzą liczne wątpliwości prawne. W wielu przypadkach PFR może nie dysponować wystarczającą podstawą do dochodzenia należności, szczególnie gdy:
- umowa subwencyjna została zakończona i rozliczona,
- roszczenie nie zostało należycie udokumentowane,
- działania PFR opierają się na późniejszych interpretacjach lub wytycznych nieobowiązujących w czasie trwania programu.
Przedsiębiorcy nie powinni ignorować otrzymywanych wezwań, ale też nie muszą bezkrytycznie spełniać żądań Funduszu. Warto każdorazowo przeanalizować indywidualny przypadek i rozważyć skorzystanie z dostępnych środków ochrony prawnej.
Potrzebujesz wsparcia prawnego?
Skontaktuj się z moją Kancelarią – pomożemy ocenić zasadność roszczenia i zaproponujemy optymalną strategię obrony.
Skontaktuj się z moją Kancelarią – pomożemy ocenić zasadność roszczenia i zaproponujemy optymalną strategię obrony.
