WIBOR pod lupą — czy klauzule w kredytach złotówkowych okażą się niedozwolone?

Data publikacji:
Spory sądowe dotyczące kredytów złotówkowych z oprocentowaniem opartym na wskaźniku referencyjnym WIBOR dopiero nabierają dynamiki, ale już dziś rysują się istotne linie sporu. Choć obecnie orzecznictwo sądów powszechnych przeważnie opowiada się po stronie banków, coraz częściej zapadają wyroki wskazujące na możliwą abuzywność postanowień umownych odnoszących się do tego wskaźnika.

Zagadnienie nabiera szczególnego znaczenia w kontekście toczącego się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej postępowania C-471/24. Jego rozstrzygnięcie może wywrzeć bezpośredni wpływ na treść tysięcy umów kredytowych w Polsce i określić zakres ochrony konsumenckiej na nowo.


 Dlaczego konsumenci kwestionują WIBOR?


Główne zastrzeżenia podnoszone wobec klauzul odnoszących się do WIBOR koncentrują się wokół trzech kluczowych zagadnień:


  • Brak transparentności mechanizmu ustalania wskaźnika – konsumenci wskazują, że w chwili zawierania umów nie otrzymali pełnej i zrozumiałej informacji na temat sposobu kształtowania WIBOR, co stoi w sprzeczności z obowiązkiem rzetelnego poinformowania (art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z Dyrektywą 93/13/EWG).

 
  • Odesłania do niedostępnych źródeł – umowy kredytowe odsyłają do dokumentów branżowych, do których przeciętny konsument nie miał dostępu ani możliwości ich zrozumienia bez specjalistycznej wiedzy.



  • Zarzut nierynkowości stawki – pojawia się argument, że WIBOR nie odzwierciedla realnych warunków rynkowych, a sposób jego ustalania – oparty na deklaracjach, nie rzeczywistych transakcjach – mógł prowadzić do zaburzenia równowagi kontraktowej.



Orzecznicze zwiastuny zmiany dla Wiborowiczów. TSUE  

 
Poruszenie w środowisku prawniczym wywołał wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt I C 217/24, w którym sąd uznał, że umowa kredytu opartego na WIBOR nie kreuje ważnego stosunku zobowiązaniowego. Choć wyrok nie jest prawomocny, jego znaczenie precedensowe jest nie do przecenienia.

W międzyczasie uwagę  przyciągają pytania prejudycjalne skierowane do TSUE przez Sąd Okręgowy w Częstochowie (sprawa C-471/24) i Sąd Okręgowy Warszawa-Praga.


 Pytania do TSUE — co dalej z WIBOR-em?

Dotyczą one m.in.:

 

- Czy klauzule odwołujące się do WIBOR-u mogą być badane pod kątem abuzywności?

Dyrektywa 93/13 przewiduje, że warunki niejasne lub nieprzejrzyste mogą zostać uznane za niedozwolone. Jeśli TSUE uzna, że WIBOR nie był wystarczająco wyjaśniony konsumentom, konsekwencją może być zakwestionowanie całych umów.


Czy WIBOR tworzy istotną nierównowagę między stronami?


Sąd wskazał, że banki miały pośredni wpływ na jego wysokość poprzez mechanizm fixingu, co może rodzić wątpliwości co do rynkowości stawki.


- Co dzieje się z umową po usunięciu WIBOR-u?


Czy umowa może dalej obowiązywać, np. w oparciu o samą marżę banku, czy też należy uznać ją za nieważną od początku? To kluczowe pytanie dla stabilności rynku finansowego.


- Czy można pozbawić wykonalności nakaz zapłaty, jeśli opierał się na nieuczciwych klauzulach?


TSUE ma rozważyć, czy przepisy krajowe należy interpretować w taki sposób, aby chroniły konsumentów również w toku egzekucji prowadzonej na podstawie wadliwej umowy.


Podsumowanie

WIBOR, będący dotychczas niewzruszonym filarem konstrukcji kredytów złotówkowych, staje się dziś przedmiotem fundamentalnego sporu prawnego. Sprawa C-471/24 może stać się „momentem frankowym” dla rynku kredytów złotowych, przesądzającym o legalności oraz przyszłości tego instrumentu w umowach konsumenckich.

Bez względu na kierunek orzeczenia, jego skutki będą daleko idące – zarówno dla banków, jak i dla kredytobiorców. W obliczu tej niepewności zasadne jest rozważenie podjęcia działań zabezpieczających interesy klientów jeszcze przed wydaniem wyroku.

Zastanawiasz się, jak przygotować się do sporu sądowego z bankiem wokół WIBOR-u?

Skonsultuj z nami ryzyko — przygotujemy analizę klauzul i możliwe strategie procesowe.


‹ Powrót do listy aktualności