Program „Czyste Powietrze” miał umożliwić właścicielom i współwłaścicielom budynków mieszkalnych przeprowadzenie kosztownych inwestycji związanych m.in. z wymianą źródła ciepła i termomodernizacją. Dla wielu beneficjentów przyznane dofinansowanie było istotnym elementem finansowania całego przedsięwzięcia.
W praktyce pojawiają się jednak sytuacje, w których inwestycja zostaje wykonana, beneficjent ponosi koszty i składa dokumenty wymagane do rozliczenia, a Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej odmawia wypłaty całości albo części wcześniej przyznanego dofinansowania.
Odmowa nie zawsze musi kończyć sprawę
Pokazuje to m.in. wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie z 29 maja 2026 r., sygn. akt I C 353/26, w którym sąd zasądził od WFOŚiGW na rzecz beneficjentów 40 tys. zł wraz z odsetkami oraz kosztami procesu.
Pokazuje to m.in. wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie z 29 maja 2026 r., sygn. akt I C 353/26, w którym sąd zasądził od WFOŚiGW na rzecz beneficjentów 40 tys. zł wraz z odsetkami oraz kosztami procesu.
Orzeczenie jest nieprawomocne i dotyczy indywidualnego stanu faktycznego. Nie można więc traktować go jako przesądzającego wynik innych postępowań. Jest jednak interesującym przykładem tego, że zasadność odmowy wypłaty środków z programu „Czyste Powietrze” może być przedmiotem kontroli sądu cywilnego.
Spór o koszty inwestycji
Sprawa rozpoznawana przez Sąd Rejonowy w Olsztynie dotyczyła dofinansowania przedsięwzięcia termomodernizacyjnego obejmującego m.in. wymianę drzwi.
Beneficjenci uzyskali dofinansowanie, wykonali inwestycję i przedstawili dokumenty służące jej rozliczeniu. Na etapie wypłaty Fundusz zakwestionował jednak wysokość poniesionych kosztów, uznając je za nierynkowe.
Sąd nie podzielił stanowiska WFOŚiGW i zasądził dochodzoną kwotę.
Znaczenie tej sprawy nie polega na tym, że sąd zakwestionował prawo Funduszu do kontroli sposobu wydatkowania środków publicznych. WFOŚiGW ma prawo weryfikować, czy inwestycja została wykonana zgodnie z warunkami programu i zawartej umowy.
Problem pojawia się natomiast wtedy, gdy odmowa wypłaty opiera się na przesłankach, które nie znajdują dostatecznego oparcia w treści umowy albo zasadach programu obowiązujących konkretnego beneficjenta.
Umowa z Funduszem ma podstawowe znaczenie
Relacja pomiędzy beneficjentem a WFOŚiGW nie sprowadza się wyłącznie do stosowania ogólnych założeń programu. Po przyznaniu dofinansowania pomiędzy stronami powstaje stosunek zobowiązaniowy, którego treść wyznaczają warunki zaakceptowane przez beneficjenta oraz dokumentacja programu obowiązująca w danym czasie.Ma to istotne znaczenie, ponieważ program „Czyste Powietrze” był wielokrotnie zmieniany.
Nie można zatem automatycznie stosować obecnych zasad, limitów albo kryteriów rozliczania kosztów do inwestycji realizowanych na podstawie wcześniejszych wersji programu. W sporze konieczne jest ustalenie, jakie warunki obowiązywały w chwili zawarcia konkretnej umowy i jakie obowiązki rzeczywiście obciążały beneficjenta.
Jeżeli inwestycja została wykonana zgodnie z tymi warunkami, została należycie udokumentowana, a beneficjent poniósł wymagane koszty, Fundusz powinien wskazać konkretną podstawę pozwalającą mu odmówić wypłaty.
Czy Fundusz może uznać koszt za zbyt wysoki?
Środki publiczne powinny być wydatkowane celowo i oszczędnie. Fundusz może zatem badać zasadność kosztów przedstawianych przez beneficjentów i nie ma obowiązku bezwarunkowo akceptować każdej faktury.
Samo stwierdzenie, że określony wydatek jest wysoki albo odbiega od ceny przyjętej przez Fundusz, nie powinno jednak automatycznie przesądzać o utracie prawa do dofinansowania.
Cena konkretnego rozwiązania może zależeć od jego parametrów technicznych, materiału, zakresu robót, warunków występujących w budynku czy indywidualnego sposobu wykonania inwestycji.
Kluczowe jest więc to, czy możliwość ograniczenia albo odmowy wypłaty wynikała z zasad obowiązujących danego beneficjenta oraz czy Fundusz jest w stanie wykazać, że warunki dofinansowania rzeczywiście zostały naruszone.
Sygnał i szansa dla innych beneficjentów
Wyrok w sprawie I C 353/26 należy oceniać ostrożnie. Jest to orzeczenie Sądu Rejonowego wydane w indywidualnej sprawie i nie stanowi wiążącej linii orzeczniczej. Pokazuje jednak możliwy kierunek rozstrzygania podobnych sporów.
Samo powołanie się przez WFOŚiGW na konieczność kontroli wydatkowania środków publicznych nie musi przesądzać o zasadności odmowy wypłaty. Sąd może badać, czy decyzja Funduszu rzeczywiście znajduje podstawę w umowie, zasadach programu i konkretnych okolicznościach sprawy.
Dla beneficjentów oznacza to przede wszystkim, że odmowa wypłaty dotacji powinna zostać poddana analizie, a nie traktowana automatycznie jako ostateczne zakończenie sprawy.
Co zrobić po odmowie wypłaty dotacji?
Podstawą jest dokładna analiza dokumentów dotyczących konkretnego dofinansowania. W szczególności znaczenie mają wniosek i warunki umowy, dokumentacja programu właściwa na dzień jej zawarcia, dokumenty potwierdzające wykonanie i rozliczenie inwestycji oraz korespondencja z Funduszem.
Trzeba przede wszystkim porównać przyczynę wskazaną przez WFOŚiGW z rzeczywistymi obowiązkami beneficjenta.
Jeżeli odmowa nie znajduje wystarczającej podstawy w umowie lub regulaminie albo Fundusz stosuje wobec wcześniejszej inwestycji wymagania wprowadzone dopiero później, możliwe jest zakwestionowanie jego stanowiska, a w odpowiednich przypadkach również dochodzenie wypłaty na drodze sądowej.
Spory związane z programem „Czyste Powietrze” mogą różnić się zasadniczo w zależności od daty zawarcia umowy, wersji programu i sposobu realizacji inwestycji. Dlatego przed podjęciem dalszych działań warto przeanalizować całą dokumentację konkretnej sprawy.
Kancelaria prowadzi sprawy dotyczące odmowy wypłaty dofinansowania oraz sporów z WFOŚiGW związanych z realizacją programu „Czyste Powietrze”. Jeżeli Fundusz odmówił wypłaty przyznanej dotacji, możliwa jest analiza dokumentacji i ocena, czy istnieją podstawy do zakwestionowania jego stanowiska.
Artykuł ma charakter informacyjny i przedstawia ogólne zasady prawne. Nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie, ponieważ ocena sytuacji może zależeć od jej indywidualnych okoliczności oraz aktualnego stanu prawnego.
